چکیده
زمینه. علیرغم تأکید سازمانهای بینالمللی بر نقش محوری معنویت در مراقبتهای جامع و تسکینی، این مداخله همچنان در سیاستگذاریها و عمل بالینی نظامهای سلامت مغفول مانده است. این مطالعه با استناد به شواهد کتابسنجی و پژوهشهای کیفی، به بررسی ضرورت ادغام نظاممند معنویتدرمانی در پروتکلهای درمانی و جایگاه استراتژیک ایران در این حوزه میپردازد.
یافتهها. تحلیل ۳۱۵۲ مقاله نمایهشده در اسکوپوس (۲۰۱۲-۲۰۲۴) نشان میدهد که بحرانهایی نظیر کووید-۱۹ محرک اصلی افزایش توجه به معنویت در گفتمان علمی بودهاند. با این حال، موانعی چون فقدان آموزش حرفهای، ابهام مفهومی، محدودیت زمانی و حمایت ناکافی سازمانی، مانع از اجرای روتین مراقبتهای معنوی شده است. شواهد حاکی از آن است که ایران به دلیل ظرفیتهای فرهنگی-مذهبی و تولیدات علمی گسترده، بهویژه در دوران پاندمی، به عنوان یکی از قطبهای پیشرو در این شبکه تحقیقاتی شناخته میشود.
نتیجهگیری و پیشنهادها. گذار از رویکرد اختیاری به مراقبت معنوی مبتنی بر شواهد، نیازمند مداخلات ساختاری در سطح نظام سلامت است. این امر مستلزم اصلاح برنامههای درسی پزشکی و پرستاری، تدوین راهنماهای بالینی شفاف و سرمایهگذاری بر «نسخهنویسی اجتماعی» است. ایران با تکیه بر پیشینه فرهنگی و بهرهوری علمی خود، پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به قطب منطقهای و جهانی در تولید دانش و رهبری معنویتدرمانی دارد. پیشنهاد میشود با تقویت همکاریهای بینالمللی و ادغام این رویکرد در سیاستهای ملی، مدلهای بینرشتهای و حساس به فرهنگ جهت ارتقای تابآوری سیستمهای سلامت در بحرانهای آینده توسعه یابد.